ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްދީނުގެ އަލިކަމުގެ ތެރެއަށް: ތާރީޚީ ޙަޤީޤަތްތަކާއި ޤައުމީ ޝަޚްޞިއްޔަތުގެ ބިންގާ

ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި ހިދާޔަތު ޤަބޫލުކުރުމަކީ މި ޖަޒީރާވަންތަ ޤައުމުގެ ތާރީޚުގައި ހިނގައިދިޔަ އެންމެ ފުން، އަދި އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ ބަދަލެވެ. ހިޖުރައިން 548 ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން 1153 ގައި) ހިނގައިދިޔަ މި މަތިވެރި ޙާދިސާގެ ސަބަބުން ދިވެހިންގެ ދީނީ ޢަޤީދާ ބަދަލުވެގެން ދިޔުމުގެ އިތުރުން، ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގެ އިޖުތިމާޢީ، ސިޔާސީ، އަދި ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު މުޅިން އައު މިސްރާބަކަށް އެނބުރިގެން ދިޔައެވެ. އެތައް ޤަރުނެއް ވަންދެން ބުދުދީނުގެ އަސަރުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައި އޮތް ދިވެހި ދަޢުލަތް، އެއްކައުވަންތަކަމުގެ ތައުޙީދީ އަޤީދާއަށް ރުޖޫޢަވެ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިސްލާމީ ވިޔަފާރިއާއި ޙަޟާރަތުގެ މުހިންމު ބަހާއަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ.

އިސްލާމްދީނުގެ ކުރީގެ ޙާލަތާއި ބުދުދީނުގެ ދިގު ޒަމާން

ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރުމުގެ ކުރިން، ގާތްގަނޑަކަށް އެއްހާސް އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ދިވެހިން ދެމިތިބީ ބުދުދީނުގެ އަޤީދާގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ފެންނަން ހުރި އާސާރީ ހެކިތަކުން މިކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް ސާބިތުވެއެވެ. އުތުރުން ތިލަދުންމަތިން ފެށިގެން ދެކުނުން ހައްދުންމައްޗާއި، ސުވަދީވަ (ހުވަދުއަތޮޅު)، އަދި ފުވައްމުލަކާއި އައްޑޫ އަތޮޅާ ހަމައަށް ހުރި ބޮޑެތި 'ހަވިއްތަ' ތަކާއި، 'އުސްތުބު' ތަކަކީ އިހުގެ ބުދުދީނުގެ ފައްޅިތަކާއި ވިހާރަތަކުގެ ބިނާތަކެވެ.

ތާރީޚީ ޢިލްމުވެރިޔާ ޙަސަން އަޙްމަދު މަނިކު 1990 ގައި އެކުލަވާލެއްވި ދިރާސީ ފޮތުގައިވާ ގޮތުން، ރާއްޖޭގެ މަދުވެގެން 59 ރަށަކުން ބުދުދީނުގެ އާސާރުތައް ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކ. ކާށިދޫގެ ކުރިނބި ވިހާރައާއި، ލ. ގަމާއި، ފ. ނިލަންދޫ ފޯއްމަތި، އަދި ފުވައްމުލަކު ހަވިއްތަ ހިމެނެއެވެ. މި ތަންތަނުން ފެނިފައިވާ ހިރިގަލުގެ ބުދުތަކާއި، ބިންވަޅުނަގާފައިވާ ކުރެހުންތަކާއި، 6 ވަނަ ޤަރުނާއި 8 ވަނަ ޤަރުނާ ދެމެދުގެ ޤަދީމީ އަކުރުތަކުން ލިޔެފައިވާ ފަތްފުށްތަކުން އެނގެނީ، އެ ޒަމާނުގައި ރާއްޖޭގައި ވަރުގަދަ ބުދުދީނީ ސަޤާފަތަކާއި އިދާރީ ހިންގުމެއް އޮތް ކަމެވެ. މިފަދަ ބަދަހި ޢަޤީދާއެއްގެ ތެރޭގައި ޤަރުނުތަކެއް ވަންދެން ދެމިއޮތް މުޖުތަމަޢެއް އެއްކޮށް އިސްލާމްދީނަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔުމަކީ ތާރީޚީ ގޮތުން އާދަޔާޚިލާފު މަތިވެރި ހާދިސާއެކެވެ.

ރަންނަމާރީގެ އަފްސާނާއާއި އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ރިވާޔަތް

ދިވެހިންގެ އަނގަބަހުން ކިޔައިއުޅޭ ވާހަކަތަކުގައި ރާއްޖެ އިސްލާމްވި ގޮތް ގުޅިފައިވަނީ ބިރުވެރި ފުރޭތައެއްގެ ރިވާޔަތާއެވެ. މި ވާހަކަ އެންމެ ފުރަތަމަ ލިޔުމަކަށް ގެންނެވި ބޭފުޅަކީ މަޝްހޫރު މޮރޮކޯގެ ސައްޔާޙު އަދި ދަތުރުވެރިޔާ އަބޫ ޢަބްދިﷲ މުޙައްމަދު އިބްނު ބަޠޫޠާއެވެ. އެމަނިކުފާނު 1340 ގެ އަހަރުތަކުގައި ރާއްޖެ ވަޑައިގެން، މާލޭގައި ފަނޑިޔާރު (ޤާޟީ) ކަމުގެ މަޤާމުގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު، ދިވެހިންގެ އަރިހުން މި ޙާދިސާ އަޑުއައްސަވައި އެމަނިކުފާނުގެ މަޝްހޫރު ދަތުރުނާމާ 'ތުޙްފަތުއް ނުއްޡާރު' ގައި ރައްކާކުރެއްވިއެވެ.

މި ރިވާޔަތުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، ކޮންމެ މަހަކު އެއްފަހަރު، ބައްތިތަކުން ދިއްލިފައިވާ ނަވެއްގެ ސިފައިގައި ކަނޑުން 'ރަންނަމާރި' ނަމަކަށް ކިޔާ ފުރޭތައެއް އަރައެވެ. އަދި ރަށުގެ ރައްޔިތުން ގުރުއަތުލައިގެން ހޮވާ ޅަ އަންހެން ކުއްޖަކު ނަލަހައްދައި، އަތިރިމަތީގައި ހުންނަ ބުދުކޮއިލުގައި އެރޭ އެކަނި ބައިންދަން ޖެހެއެވެ. ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު އެ ކުއްޖާ ފެންނަނީ އަނިޔާވެރިކޮށް މަރާލާފައި އޮއްވައެވެ.

އެ ދުވަސްވަރު ރާއްޖެ ވަޑައިގެން އުޅުއްވި މާތް ވަލީވެރިއެއް ކަމަށްވާ އަބުލްބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރުބަރީ ހުންނެވީ މާލޭގެ މުސްކުޅި އަންހެނެއްގެ ގޭގައެވެ. އެ މަހުގެ ގުރުއަތު އެ އަންހެންމީހާގެ ހުރި ހަމައެކަނި އަންހެން ދަރިފުޅަށް ޖެހުމުން، އެ ޢާއިލާގެ ހިތާމައިގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެން، އެ ކުއްޖާގެ ބަދަލުގައި ބުދުކޮއިލަށް ވަޑައިގަތުމަށް އަބުލްބަރަކާތު ނިންމެވިއެވެ. އެރޭ މުޅި ރޭގަނޑު އެކަލޭގެފާނު ހޭދަކުރެއްވީ ކީރިތި ޤުރްއާން ބާރަށް ތިލާވަތުކުރެއްވުމުގައެވެ. ފުރޭތަ އައިސް ޤުރްއާނުގެ މާތް އަޑު އިވުމުން، އެ އަޑަށް ކެތްނުކުރެވިގެން ބިރުން ފިލައިގެން ކަނޑުގެ އަޑިއަށް ފީނައިގަތީއެވެ. ހެނދުނު ރަސްގެފާނާއި ރައްޔިތުން އެތަނަށް ދިޔައިރު، އަބުލްބަރަކާތު އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނެތި ހެޔޮޙާލުގައި ޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުވާން އިންނެވި މަންޒަރު ފެނުމުން އެންމެން ޙައިރާންވިއެވެ. ވިދިގެން އައި މަހުވެސް މިކަން މިގޮތަށް ތަކުރާރުވެ، އެ ފުރޭތަ އަބަދުގެ އަބަދަށް ނެތިދިޔުމުން، ދިވެހި ރަސްގެފާނާއި އެންމެހައި ރައްޔިތުން އިސްލާމްދީނުގެ ޙައްޤުކަން ޤަބޫލުކޮށް އިސްލާމްވިއެވެ.

އިބްނު ބަޠޫޠާ އިތުރަށް ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތީ އަބުލްބަރަކާތުގެ އަތްޕުޅުމައްޗަށް ކަމަށް ބަޔާންކޮށް މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގެ ލަކުޑި ފިލައެއްގައި ކަނޑާފައިވާ ޢަރަބި ލިޔުން އެމަނިކުފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ދެކެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ނަމަވެސް، އިބްނު ބަޠޫޠާ މި ވާހަކަ ލިޔުއްވީ މި ޙާދިސާ ހިނގިތާ ގާތްގަނޑަކަށް 190 އަހަރު ފަހުން ކަމަށްވާތީ، ޒަމާނީ ތާރީޚީ ޢިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ރަންނަމާރީގެ ވާހަކައަކީ ތާރީޚީ ޙަޤީޤަތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ބާޠިލު ފިލައި ޙައްޤު ދީނުގެ އަލިކަން ފެތުރިގެން ދިޔަ ގޮތް ރަމްޒުކޮށްދިނުމަށް އުފެދިފައިވާ އަނގަބަހުގެ ފުލޯކެކެވެ.

ތާރީޚީ ލިޔެކިޔުންތަކާއި ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު

ދިވެހި ތާރީޚީ ރަސްމީ ފަތްފުށްތަކާއި ރާދަވަޅިތަކުން ސާބިތުވާ ގޮތުގައި، ރާއްޖެ އިސްލާމްވީ ހިޖުރައިން 548 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއާޚިރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ (މީލާދީން 1153 ގެ މެދުތެރޭގައެވެ). އޭރު ރަސްކަމުގައި ހުންނެވި ތީމުގޭ ދަރިކޮޅުގެ ކޮއިމަލާ ރަސްގެފާނުގެ ދޮންމަންމަގެ ދަރިކަލުން، އަދި އޭރުގެ ރަސްގެފާނު ސްރީ ތްރިބުވަނަ އާދީއްތަ (ދޮވެމި ކަލަމިންޖާ) އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު އެމަނިކުފާނު ޚިޔާރުކުރެއްވި ރަސްމީ އިސްލާމީ ލަޤަބަކީ "ސުލްޠާން މުޙައްމަދުލް ޢާދިލް" އެވެ.

ދިވެހި ތާރީޚުގައި އެމަނިކުފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ އެންމެ ލޯބިވެތި ނަންފުޅަކީ "ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު" އެވެ. އެމަނިކުފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ރާއްޖޭގެ އެކި އަތޮޅުތަކަށް ދީނުގެ މުޢައްލިމުންނާއި އެދުރުން ފޮނުއްވައި، ރައްޔިތުންނަށް އިސްލާމްދީނުގެ ރުކުންތަކާއި އަޅުކަންތައް އުނގަންނައިދެއްވިއެވެ. އަދި ވެރިރަށް މާލޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ހުކުރު މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވީ ވެސް އެ ރަސްގެފާނެވެ. ޤަދީމީ ރިވާޔަތްތައް ބުނާ ގޮތުގައި، ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު ރަސްކަމުގެ ފަހު ދުވަސްވަރު ޙައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަން އަދާކުރެއްވުމަށް މައްކާއަށް ވަޑައިގެންނެވި ދަތުރުފުޅުގައި ކަނޑުމަތީގައި ގެއްލިވަޑައިގަތީއެވެ.

އަބުލްބަރަކާތުގެ ޝަޚްޞިއްޔަތާމެދު ހިނގާ ތާރީޚީ ބަހުސް

ރާއްޖެ އިސްލާމްކުރެއްވި މާތް ޞާޙިބާ، އަބުލްބަރަކާތަކީ ކޮން ބޭފުޅެއް ކަމާމެދު ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ވަރަށް ބޮޑެތި އިޚްތިލާފުތަކެއް ހުއްޓެވެ. މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މިކަމުގައި ފެންނަން އޮތީ ތިން ރައުޔެކެވެ:

މަޣްރިބުކަރައިގެ ބަރބަރީ ބޭފުޅެއް (އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ރައުޔު): އިބްނު ބަޠޫޠާ ލިޔުއްވާފައިވަނީ އެއީ އުތުރު އެފްރިކާގެ މަޣްރިބުކަރައިގެ (މޮރޮކޯގެ) ބަރބަރު ދަރިކޮޅަށް ނިސްބަތްވާ "އަބުލްބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރުބަރީ" ކަމަށެވެ. މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގެ ލަކުޑި ފިލާގަނޑުން އެ ނަންފުޅު ފެނިވަޑައިގެންނެވި ކަމަށް އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވެއެވެ.

އީރާނުގެ ތަބްރީޒުގެ ބޭފުޅެއް (ދިވެހި ރާދަވަޅީގެ ރައުޔު): ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤަދީމީ ރާދަވަޅިތަކާއި އަނގަބަހުގެ ތާރީޚުގައި ބަޔާންކުރަނީ އެއީ ޢަޖަމްކަރައިގެ (އީރާނުގެ) ތަބްރީޒު ސަހަރުން ވަޑައިގެންނެވި ޔޫސުފު ޝަމްސުއްދީން ކަމަށެވެ. ދިވެހިން އެކަލޭގެފާނަށް ލޯތްބާއެކު ކިޔައިއުޅެނީ "ތަބްރީޒުގެފާނު" އެވެ. މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގެ ކުރިމަތީގައިވާ މެދުޒިޔާރަތަކީ އެކަލޭގެފާނު ފަސްދާނުލެވިފައިވާ ޒިޔާރަތެވެ.

ސޯމާލިއާގެ ބަރްބަރާގެ ބޭފުޅެއް: ފަހުގެ ބައެއް ތާރީޚީ ދިރާސާވެރިން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، ޢަރަބި އަކުރުން "ބަރުބަރީ" ލިޔުމުން އެއީ އިރުމަތީ އެފްރިކާގެ ސޯމާލިއާ އައްސޭރީގައި އޮންނަ ބަރްބަރާ (Berbera) ސަހަރަށް ނިސްބަތްވުން އެކަށީގެންވެއެވެ. އެ ޒަމާނުގައި އެ ސަރަޙައްދާއި އިންޑިއަން އޯޝަންގެ ވިޔަފާރި މަގުތަކާ އޮތް ގުޅުން ވަރަށް ބޮޑެވެ.

މި ތިން ރައުޔުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ރައުޔެއް ޞައްޙަ ކަމުގައި ވިޔަސް، ސާފުވާ ޙަޤީޤަތަކީ އެކަލޭގެފާނަކީ އިންޑިއަން އޯޝަންގެ ކަނޑުދަތުރުފަތުރާއި ވިޔަފާރީގެ ވިއުގައިގެ ތެރެއިން ރާއްޖެ ވަޑައިގެންނެވި، ޢިލްމުވެރި، ތަޤުވާވެރި ޞޫފީ ބޭފުޅެއް ކަމެވެ.

ލޯމާފާނުތަކާއި ދީން ފެތުރުމުގެ ޙަޤީޤީ އިޖުރާއާތު

ރާއްޖެ އިސްލާމްވިތާ ގާތްގަނޑަކަށް 40 އަހަރު ފަހުން ލިޔެވިފައިވާ ލޯމާފާނުތަކަކީ، ރާއްޖެ އިސްލާމްވުމުގެ ޙަޤީޤީ ތާރީޚު ދެނެގަތުމަށް ލިބެން ހުރި އެންމެ އިތުބާރުހުރި އަދި އެންމެ ޤަދީމީ ލިޔެކިޔުންތަކެވެ. ލޯމާފާނަކީ ލޮއި ފަތްތަކުގައި ޤަދީމީ އިސްދޫ އަކުރުން ނުވަތަ އެވޭލާ އަކުރުން ބިންވަޅުނަގައި، ލޮއި ބޮޅުތަކަކުން އަމުނައި ރަސްމީ ސިއްކަ ޖަހާފައިވާ ރަސްގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކެވެ.

މީގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރު އެއް ލިޔުމަކީ ހިޖުރައިން 592 ވަނަ އަހަރު ލިޔެވުނު 'އިސްދޫ ލޯމާފާނު' އަދި 'ދަނބިދޫ ލޯމާފާނު' އެވެ. މި ލޯމާފާނުތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، ރާއްޖެ އިސްލާމްވީ އެންމެ ދުވަހަކުން ނޫނެވެ. މާލޭގެ ރަސްގެފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ރާއްޖޭގެ ދެކުނުގެ ބޮޑެތި އަތޮޅުތަކުގައި ހުރި ބުދުދީނުގެ މަރުކަޒުތަކަށް ރަސްމީ ވަފުދުތައް ފޮނުއްވައި، އެ ތަންތަނުގައި ތިބި ބުދުދީނުގެ އިސް ފާދިރީން އިސްލާމްދީނަށް ގެނައުމުގެ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެވުނެވެ. އަދި ބައެއް ސަރަޙައްދުތަކުގައި ބުދު ކޮއިލުތައް ތަޅާލައި، އެ ތަންތަނުގެ މައްޗަށް މިސްކިތްތައް ބިނާކޮށް، އެ ރަށްރަށުގެ ވަޤުފު ބިންތަކާއި އާމްދަނީ މިސްކިތްތައް ބެލެހެއްޓުމަށް ބަދަލުކުރެވުނު ކަން މި ލިޔުންތަކުން ސާބިތުވެއެވެ. މިއިން ހާމަވަނީ އިސްލާމްދީން މުޅި ރާއްޖެއަށް ފެތުރިގެން ދިޔައީ ސިޔާސީ އަދި ދަޢުލަތުގެ ރަސްމީ ނިޒާމެއްގެ ދަށުން، ވަރަށް ތަރުތީބުވެގެން ކަމެވެ.

ދިވެހި މުޖުތަމަޢަށް އައި ޙަޟާރީ ބަދަލުތައް

އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތާއެކު ދިވެހިރާއްޖެއަށް އައި އެންމެ މުހިންމު ބަދަލަކީ މުޅި ޤައުމުގެ ޤާނޫނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ނިޒާމު އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެން ދިޔުމެވެ.

ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގުޅުން: އިސްލާމްވުމާއެކު، އިންޑިއަން އޯޝަން ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރާ ޢަރަބި، ފާރިސީ، އަދި އިސްލާމީ ވިޔަފާރިވެރިންނާއެކު އޮތް ގުޅުން އިންތިހާއަށް ބަދަހިވިއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުކުރި ހިކިކަނޑުމަހާއި، ކާށިކޮވެއްޔާއި، ޚާއްޞަކޮށް ފައިސާގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި 'ބޮލި' ވިޔަފާރީގެ މައި މަރުކަޒަކަށް ރާއްޖެ ވެގެން ދިޔައެވެ.

ބަހާއި އަދަބިއްޔާތު: ދިވެހި ބަހުގެ ތެރެއަށް ޢަރަބި އަދި ފާރިސީ ބަހުގެ އެތައް ހާސް ލަފްޒުތަކެއް ވަދެ، ދިވެހި އަދަބިއްޔާތު މުއްސަނދިވިއެވެ. ފަހުން އުފެދުނު ތާނަ އަކުރަކީ ވެސް ޢަރަބި ތާނައިގެ ހިސާބު އަކުރުތަކުގެ ނުފޫޒުން އުފެދުނު އަކުރެކެވެ.

އިޖުތިމާޢީ އޮނިގަނޑު: ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގެ ނަސްލީ އަދި ފަންތީގެ ތަފާތުކުރުންތައް ކުޑަވެ، އިސްލާމީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމުގެ ބިންގަލުގެ މަތީގައި މުޅި ދިވެހި ޤައުމަކީ އެއް ޢާއިލާއެއްގެ ގޮތުގައި ގުޅިލާމެހިގެން ދިޔައެވެ.

މި ދުވަސް ފާހަގަކުރުމާއި 900 އަހަރުގެ މުނާސަބަތު

ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވި މަތިވެރި މުނާސަބަތު ފާހަގަކުރުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ވެސް ރަބީޢުލްއާޚިރު މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަސް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ "ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވި ދުވަސް" ގެ ގޮތުގައެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރުން މި ދުވަސް ރަސްމީ ބަންދު ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި ފުރަތަމަ ފާހަގަކުރަން ފެށީ 1954 ވަނަ އަހަރު، ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ފަރީދުލް އައްވަލުގެ ރަސްކަމުގައެވެ.

މި ތާރީޚީ ދަތުރުގައި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވުނު އެއް މުނާސަބަތަކީ، ހިޖުރީ ގޮތުން 1448 ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން ސެޕްޓެމްބަރު 2026 ގައި) ރާއްޖެ އިސްލާމްވިތާ ހިޖުރީ ގޮތުން 900 އަހަރު ފުރުމުގެ ތާރީޚީ ޢީދެވެ. މި މުނާސަބަތު ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ވަރަށް ކުލަގަދަކޮށް ފާހަގަކުރެވިގެން ދިޔައީ، ވޭތުވެދިޔަ ނުވަ ޤަރުނު ވަންދެން ސައްތައިން ސައްތަ މުސްލިމް ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި އުންމަތް ދެމިއޮތްކަމުގެ ޝުކުރުވެރި ހަނދާން އާކުރަމުންނެވެ.

ނިންމުން

ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތު ލިބިގަތުމަކީ ދިވެހިންގެ ތާރީޚުގެ އެންމެ އަގުބޮޑު ނިޢުމަތެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ފަތްފުށްތަކުގައި ލިޔެވިފައިވާ މާޒީގެ ސަފްޙާއެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ކިއެއްތަ، އެއީ މިއަދުވެސް ދިވެހިންގެ ޤައުމީ އެއްބައިވަންތަކަމާއި، ސިޔާދަތާއި، މިނިވަންކަން ދަމަހައްޓައިދޭ މައި ތަނބެވެ. އަބުލްބަރަކާތުގެ އިޚްލާޞްތެރި ދަޢުވަތުންނާއި ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނުގެ ޙިކުމަތްތެރި ނިންމެވުމުން ބިންގާ އެޅުނު އިސްލާމީ ޝަޚްޞިއްޔަތަކީ ދިވެހި ޤައުމިއްޔަތުގެ ވިންދެވެ.