ނަޞްރުގެ ދުވަސް: ޤައުމީ އިސްތިޤްލާލާއި ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގެ މަތިވެރި ޖިހާދު

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިގު ތާރީޚުގައި ޤައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި ސިޔާދަތަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ނުރައްކާތެރި، ބިރުވެރި އަދި އަނިޔާވެރި އެއް ޢުދުވާނަކީ 1988 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 3 ވީ ބުރާސްފަތި ދުވަހު މާލެއަށް ދެވުނު ކުއްލި ޓެރަރިސްޓް ޙަމަލާއެވެ. މި ޢުދުވާނަކީ ދިވެހި މަދު ޚާއިނުންތަކެއް އިސްވެ ތިބެ، ސްރީލަންކާގެ ކުލީ ސިފައިންގެ ލަޝްކަރެއް އެތެރެކޮށްގެން، ޤާނޫނީ ސަރުކާރު ވައްޓާލައި ޤައުމުގެ ވެރިކަން ފޭރިގަތުމަށް ހިންގި ލާއިންސާނީ ޖަރީމާއެކެވެ. ނަމަވެސް، މާތް ﷲ ގެ ތަނަވަސް ރަޙްމަތްފުޅާއި، ދިވެހި ސިފައިން ދެއްކި ސާބިތުކަމާއި، ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ޤައުމީ ބަޠަލު ޝަހީދު ކޯޕްރަލް ޙުސައިން އާދަމް ވެވަޑައިގެންނެވި މަތިވެރި ފުރާނައިގެ ޤުރުބާނީގެ ސަބަބުން މި ޢުދުވާން ވަނީ މުޅިން ނާކާމިޔާބުވެ، ދިވެހި ޤައުމަށް ނަޞްރު ލިބިފައެވެ.

ޢުދުވާނުގެ އަނދިރި ރޭވުމާއި މާލެއަށް ފޭބުން

މި ބިރުވެރި ރޭވުން ރޭވުމުގައި އިސްކޮށް ތިބީ ވިޔަފާރިވެރިއެއް ކަމަށްވާ ހ. ހާޖީރާގޭ ޢަބްދުﷲ ލުޠުފީއާއި، ސ. ހިތަދޫ ޕެރިސްގޭ އަޙްމަދު ނާޞިރު (ސަގަރު ނާޞިރު) އެވެ. މީގެ އިތުރުން ކަރޯ ޢައްބާސް އިބްރާހީމާއި ސިއްކަ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް މަނިކު ފަދަ ޚާއިނުން މި ރޭވުމުގައި ބައިވެރިވިއެވެ. މީގެ ކުރިންވެސް ސަރުކާރު ވައްޓާލަން ނާކާމިޔާބު މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައިވާ މި މީހުން، މިފަހަރު އެހީތެރިކަން ހޯދީ ސްރީލަންކާގައި ވަކިވެގަތުމަށް ހަނގުރާމަކުރަމުން ދިޔަ ޓެމިލް އީލާމް ޕީޕަލްސް ލިބަރޭޝަން އޮގަނައިޒޭޝަން (ޕްލޯޓް - PLOTE) ގެ ކުލީ ހަނގުރާމަވެރިންގެ ފަރާތުންނެވެ. އެމީހުންނަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބަނދަރުތަކާއި އިޤްތިޞާދީ ފުރުޞަތުތައް ދޭނެކަމުގެ ދަޅަދައްކައިގެން، ބަދަލުގައި ވެރިކަން ވައްޓާލަދިނުމަށް އެއްބަސްވިއެވެ.

1988 ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތެއްގައި، ސްރީލަންކާގެ އައްސޭރިން ދެ ސްޕީޑްބޯޓެއްގައި ފުރައިގެން އައި ޒަމާނީ ހަނގުރާމަމަތީ ހަތިޔާރު އަޅައިގެން ތިބި 80 އެއްހާ ޓެރަރިސްޓުން މާލޭގެ އުތުރު ފަރާތު ބަނދަރަށް ފޭބީ ފަތިހު ގާތްގަނޑަކަށް 4:15 އާއި 4:30 އާ ދެމެދުގައެވެ. އެމީހުންގެ އަތުގައި އޮޓޮމެޓިކް ބަޑިއާއި، ރޮކެޓް ޕްރޮޕެލްޑް ގްރެނޭޑް (RPG) އަދި އަތުބޮމާއި މޯޓަރު ފަދަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރުތައް ހުއްޓެވެ. މާލެއަށް ފޭބުމަށްފަހު އެމީހުން ވަކިވަކި ގްރޫޕުތަކަކަށް ބެހިގެން މާލޭގެ މުހިންމު މަރުކަޒުތައް ކަމުގައިވާ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ރަސްމީ ގެކޮޅު ތީމުގެއާއި، އޭރުގެ ރައީސް ދިރިއުޅުއްވި އެތެރެކޮއިލާއި، މުވާޞަލާތީ މައި މަރުކަޒު (ޓެލެކޮމިއުނިކޭޝަންސް އިމާރާތް) އަދި ޤައުމީ ދިފާޢީ ބާރުގެ މައި މަރުކަޒު (ބަނޑާރަކޮށި) ހިފުމަށް އަވަސްވެގަތެވެ.

ބަނޑާރަކޮށީގެ ދިފާޢާއި ޝަހީދު ޙުސައިން އާދަމްގެ ފުރާނައިގެ ޤުރުބާނީ

ޓެރަރިސްޓުންގެ އެންމެ މައިގަނޑު އަމާޒަކަށްވީ ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގެ މައި މަރުކަޒު ކަމަށްވާ ބަނޑާރަކޮށި ހިފައި، އެތެރޭގައި ތިބި ސިފައިން ހައްޔަރުކޮށް، ހަތިޔާރު ގުދަން ކޮންޓްރޯލް ދަށަށް ގެނައުމެވެ. އެމީހުން ރޭވި ގޮތުގައި ފަތިހު ސިފައިން ނިދާފައި ތިއްބައި ކުއްލިއަކަށް ހަމަލާދީ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބަނޑާރަކޮށި ފަސޭހަކަމާއެކު ހިފޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުންގެ މި ނުބައި ރޭވުމުގެ ކުރިމަތީގައި ޤައުމީ ފަޚުރުވެރި އައްޑަނައަކަށް ވެވަޑައިގެންނެވީ، އެ ވަގުތު ބަނޑާރަކޮށީގެ މައި ގޭޓު ބަލަހައްޓަން ފޯރިމަރަން ހުންނެވި އުމުރުން އެންމެ 20 އަހަރުގެ ޅަ ޒުވާނާ، ކޯޕްރަލް ޙުސައިން އާދަމެވެ.

ޓެރަރިސްޓުން ހަތިޔާރާއެކު ގޭޓާ ދިމާލަށް ދުވެފައި އަންނަތަން ފެނުމުން، ޙުސައިން އާދަމް އެންމެ ހިނދުކޮޅަކަށްވެސް ފަސްޖެހިވަޑައިނުގެން، އަތުގައި އޮތް ބަޑިން ވަގުތުން ރައްދު ހަމަލާ ދެއްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. ހަތަރު ފަރާތުން އޮހެމުންދިޔަ ވަޒަންތަކާއި އާރު.ޕީ.ޖީގެ އަލިފާނުގެ ތެރޭގައި، ގޭޓު ކައިރީގައި ހުރި ސެކިއުރިޓީ ބޫތުގައި ހުންނަވައިގެން އެކަނިމާއެކަނި އެތައް ޓެރަރިސްޓުންނަކާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރެއްވިއެވެ. އެތެރެއަށް ވަޒަން ހޯދުމަށް ގޮވަމުން، އަތުގައި ހުރި އެންމެ ފަހު ވަޒަނާ ހަމައަށް ޙުސައިން އާދަމް ކެރިގެން ހަނގުރާމަކުރެއްވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން ދުޝްމަނުންގެ ވަޒަންތައް ހަށިކޮޅަށް އަރައި އެ ޒުވާނާ ޝަހީދުވެގެން ދިޔައީ، ބަނޑާރަކޮށީގެ އެތެރޭގައި ތިބި ސިފައިން ހޭލައި، ހަތިޔާރު އަޅައި، މަރުކަޒު ދިފާޢުކުރުމަށް ތައްޔާރުވުމަށް ބޭނުންވި އަގުހުރި ވަގުތު ހޯދައިދެއްވުމަށްފަހުގައެވެ. ޙުސައިން އާދަމްގެ މި އާދަޔާޚިލާފު ހިތްވަރުގެ ސަބަބުން، މުޅި ދުވަހު މަސައްކަތްކޮށްގެންވެސް ބަނޑާރަކޮށީގެ މައި ގޭޓުން އެތެރެއަށް ވަނުމަށް ޓެރަރިސްޓުން ކުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ވަނީ މުޅިން ފޭލިވެފައެވެ.

ސިފައިންގެ ދެވަނަ ގޭޓުގެ ޖިހާދާއި ދިފާޢީ އައްޑަނަ

ބަނޑާރަކޮށީގެ އެތެރޭގައި ތިބި ދިވެހި ސިފައިން ވަގުތުން ދިފާޢީ ސަފުތައް ރުކުރުވާލިއެވެ. ސިފައިންގެ ދެވަނަ ގޭޓު (މެދުޒިޔާރަތް މަގަށް ވާގޮތަށް ހުރި ގޭޓު) ހުޅުވައި، ދިފާޢީ ޙަމަލާތައް ވަރުގަދަކުރިއެވެ. ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގެ އިސް ވެރިންނާއި ޖަވާނުން އެތެރޭގައި ތިބެގެން ބޭރުގައި ތިބި ޓެރަރިސްޓުންނަށް އަމާޒުކޮށް ވަރުގަދަ ރައްދު ޙަމަލާތަކެއް ދެމުން ގެންދިޔައެވެ. ޓެރަރިސްޓުން ސިފައިންގެ ކޮށި ހިފުމަށްޓަކައި މޯޓަރާއި ރޮކެޓް ހަމަލާތައް ފޮނުވަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، ދިވެހި ސިފައިން ފަހަތަށް ނުޖެހި ސާބިތުކަމާއެކު ދިފާޢުގައި ދެމިތިއްބެވެ.

މި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ބަނޑާރަކޮށީގެ އެތެރޭގައާއި ބޭރުގައި އެތައް ސިފައިންގެ ބޭކަލުންނެއް ޤައުމަށްޓަކައި ލޭއޮހޮރުވާލައި، ޖިހާދުކުރެއްވިއެވެ. މެންދުރުގެ ވަގުތު އައިއިރު، ދިވެހި ސިފައިންގެ މަރުކަޒު ފަތަޙަ ނުކުރެވޭނެކަން ޓެރަރިސްޓުންނަށް ޔަޤީންވިއެވެ. ބަނޑާރަކޮށި ނުހިފުމަކީ މި ޢުދުވާނުގެ މައިބަދަ ބިންދައިގެން ދިޔަ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.

ޢާންމު ރައްޔިތުން ރަހީނުކުރުމާއި މަގުމަތީގެ ބިރުވެރިކަން

ސިފައިންގެ މައި މަރުކަޒު ހިފުމުގައި ނާކާމިޔާބުވުމުން، ޓެރަރިސްޓުން މާލޭގެ މަގުމައްޗަށް ނުކުމެ ބިރުވެރިކަން އުފެއްދިއެވެ. ފިހާރަތަކާއި ގެތަކަށް ވަދެ، މަގުމަތިން ފެނުނު ކުށެއްނެތް ޢާންމު ރައްޔިތުންގެ ގަޔަށް ބަޑިޖަހައި އަނިޔާވެރިކަމާއެކު މަރަމުން ގެންދިޔައެވެ. މާލޭގެ މުވާޞަލާތީ ޚިދުމަތްތައް ކަނޑާލައި، ރައްޔިތުން ގޭގޭގައި ބަންދުވެ، ބިރުވެރިކަމުގެ ރާޅެއް މުޅި ވެރިރަށަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.

އަދި އެމީހުންގެ އަތްދަށަށް ޢާންމު ރައްޔިތުންނާއި އިސް ޝަޚްޞިއްޔަތުން ރަހީނުންގެ ގޮތުގައި ގެންދަން ފެށިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޭރުގެ ޓްރާންސްޕޯޓް މިނިސްޓަރު އަޙްމަދު މުޖުތަބާއާއި އެމަނިކުފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ހިމެނިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މާލޭގެ މަގުމަތީގައި ބިރުވެރިކަން އިންތިހާއަށް ގޮސް، ދިވެހި އެތައް ޢާއިލާއެއްގެ ލޯބިވާ ދަރިން މި ނާމާން ދުވަހު ޝަހީދުވެގެން ދިޔައެވެ.

ސަރުކާރުގެ ޙިކުމަތްތެރިކަމާއި 'އޮޕަރޭޝަން ކެކްޓަސް' ގެ އެހީތެރިކަން

ހަމަލާ ފެށުނު ވަގުތު، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ހުންނެވީ އެމަނިކުފާނު ދިރިއުޅުއްވާ ގެކޮޅުގައެވެ. ދިވެހި ސިފައިންގެ ޚާއްޞަ އެހީތެރިކަމާއެކު، ޓެރަރިސްޓުންގެ އަތްދަށުނުވެ ރައީސް މައުމޫން ވަގުތުން ރައްކާތެރި ތަނަކަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ. އެއަށްފަހު، ދަޢުލަތުގެ ވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށާއި، ބޭރު ދުނިޔެއާ ގުޅުން ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ސިއްރު މުވާޞަލާތީ ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް މަސައްކަތް ފެއްޓެވިއެވެ.

ރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި، އެކުވެރި ޤައުމުތައް ކަމުގައިވާ އިންޑިޔާ، އެމެރިކާ، އިނގިރޭސިވިލާތް އަދި ސްރީލަންކާގެ ކިބައިން ސަރުކާރުން އަސްކަރީ އަވަސް އެހީތެރިކަމަށް އެދުނެވެ. ޖުޣުރާފީ ގޮތުން އެންމެ ކައިރީގައި އޮތް ބޮޑު ޤައުމު ކަމަށްވާ އިންޑިޔާއިން ދިވެހި ސަރުކާރުގެ މި އެދުމަށް ވަގުތުން ފުރިހަމައަށް އިޖާބަދިނެވެ. އިންޑިޔާގެ ބޮޑުވަޒީރު ރަޖީވް ގާންދީގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން، 'އޮޕަރޭޝަން ކެކްޓަސް' ގެ ނަމުގައި އަސްކަރީ ޚާއްޞަ އޮޕަރޭޝަނެއް ވަގުތުން އިޢުލާނުކުރެވުނެވެ.

އިންޑިޔާގެ އާގްރާ އެއަރބޭސްއިން ފުރައިގެން އައި، އެ ޤައުމުގެ ޕެރަޝޫޓް ރެޖިމެންޓުގެ 50 ވަނަ ބްރިގޭޑްގެ ހަނގުރާމަމަތީ ސިފައިން ހިމެނޭ އަސްކަރީ މަތިންދާބޯޓުތައް، 3 ނޮވެމްބަރުގެ ރޭގަނޑު 10:00 ހާއިރު ހުޅުލޭ އެއަރޕޯޓަށް ޖެއްސިއެވެ. އެއަރޕޯޓްގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހު، އެ ސިފައިން ވަގުތުން ދޯނިފަހަރުގައި މާލެއަށް ފައިބައި، ދިވެހި ސިފައިންނާ ގުޅިގެން މާލޭގެ ކޮންޓްރޯލް ފުރިހަމައަށް އަތުލިއެވެ.

ކަނޑުމަތީގެ ހިތާމަވެރި ހާދިސާއާއި ކުލީ ސިފައިން އަތުލައިގަތުން

އިންޑިޔާ ސިފައިން މާލެއަށް ފޭބުމާއެކު، ޓެރަރިސްޓުންނަށް އިތުރަށް މާލޭގައި ތިބެވެން ނެތްކަން އެނގި ފިލުމުގެ މަސައްކަތް އަވަސްކުރިއެވެ. އެމީހުން މާލޭގެ ބަނދަރުގައި އޮތް 'އެމް.ވީ ޕްރޮގްރެސް ލައިޓް' ނަމަކަށް ކިޔާ ދިވެހި މުދާ އުފުލާ ބޯޓު ހައިޖެކްކޮށް، ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ދިވެހި ރަހީނުންނާއެކު ކަނޑުމަގުން ފިލަން ދަތުރު ފެށިއެވެ. އޭރު ބޯޓުގައި ޢަބްދުﷲ ލުޠުފީއާއި ސަގަރު ނާޞިރު އަދި ޕްލޯޓްގެ އިސް ކޮމާާންޑަރުންނާއި ހަނގުރާމަވެރިން ތިއްބެވެ.

މި ބޯޓު ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އިންޑިޔާގެ ކަނޑުގެ ސިފައިންގެ ދެ މަނަވަރު ކަމަށްވާ 'އައި.އެން.އެސް ގޯދާވަރީ' އަދި 'އައި.އެން.އެސް ބެތުވާ' ކަނޑުމަތިން ބޯޓު ފަހަތުން ދަތުރުކޮށް ބޯޓު ވަށާލިއެވެ. ނަމަވެސް ބޯޓު ހުއްޓުވުމަށް ކުރި މަސައްކަތުގައި، ޓެރަރިސްޓުން ވަނީ އެމީހުންގެ ރަހީނުންގެ ގޮތުގައި ތިބި ބައެއް ކުށެއްނެތް ދިވެހިން އަނިޔާވެރިކަމާއެކު މަރާލައި ކަނޑަށް އެއްލާލާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޤައުމަށް އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވި އިސް ޝަޚްޞިއްޔަތު އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް މަނިކު (އިސްމާޢީލް ކަލޭގެފާނު) ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ކަނޑުމަތީގައި ބަދަލުކުރެވުނު ހަމަލާތަކަށްފަހު، ބޯޓަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބި، 1988 ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 6 ވަނަ ދުވަހު ޓެރަރިސްޓުން މުޅިން ބަލިވެ އަމާންދިނެވެ. ހައްޔަރުކުރެވުނު ހުރިހާ ޚާއިނުންނާއި ކުލީ ސިފައިން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކުރުމަށްޓަކައި އަނބުރާ މާލެ ގެނެވުނެވެ.

ޤައުމީ ޝަހީދުންގެ މަތިވެރި ޒިކުރާ

1988 ނޮވެމްބަރު 3 ގެ މި ލާމަސީލު ޤައުމީ ޖިހާދުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ 19 ދަރިއަކު ވަނީ މި ފަސްގަނޑަށް އެމީހުންގެ އަގުހުރި ލޭ އޮހޮރުވާލައި ޝަހީދުވެފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ޤައުމީ ދިފާޢުގައި ހަނގުރާމަކުރި ސިފައިންގެ 8 ބޭކަލަކާއި، މަގުމައްޗާއި ގޭގޭގައި އަނިޔާވެރިކަމާއެކު ޝަހީދުކޮށްލެވުނު ކުށެއްނެތް ޢާންމު ރައްޔިތުންގެ 11 މީހުންނެވެ.

ޝަހީދުވި ސިފައިންގެ ބޭކަލުން:

ކޯޕްރަލް ޙުސައިން އާދަމް (ކ. ދިއްފުށި) — ސިފައިންގެ މައި ގޭޓު ދިފާޢުކުރައްވަމުން

ލާންސް ކޯޕްރަލް އިސްމާޢީލް މުޙައްމަދު

ޕްރައިވެޓް އާދަމް ނަޞީރު

ޕްރައިވެޓް މުޙައްމަދު ޙަސަން

ޕްރައިވެޓް ޢަބްދުއްސައްތާރު އާދަމް

ޕްރައިވެޓް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު

ޕްރައިވެޓް ޢަބްދުﷲ ޒުހައިރު

ޕްރައިވެޓް މުޙައްމަދު ރަޝީދު

މި ޝަހީދުންގެ ޒިކުރާއަކީ ދިވެހި ތާރީޚުގައި ދުވަހަކުވެސް ފަނޑުވެގެންދާނެ ޒިކުރާއެއް ނޫނެވެ. ޝަހީދު ކޯޕްރަލް ޙުސައިން އާދަމްގެ ޤައުމީ އަގުހުރި ޚިދުމަތުގެ އަގުވަޒަންކުރުމުގެ ގޮތުން، ދިވެހި ފުލުހުންގެ މައި މަރުކަޒަށް ވަނީ 'ޝަހީދު ޙުސައިން އާދަމް ބިލްޑިންގ' ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައެވެ. އަދި އެމަނިކުފާނަށް ވަނީ ޤައުމީ މަތިވެރި ޢިއްޒަތް އަރުވާފައެވެ.

ޤައުމީ ރައްކާތެރިކަމާއި އިސްތިޤްލާލުގެ ދިފާޢު: ތާރީޚުން ލިބުނު ޢިބްރަތް

ނޮވެމްބަރު 3 ގެ ޢުދުވާނަކީ ދިވެހި ތާރީޚުން އަގުހުރި އެތައް ޢިބްރަތްތަކަކާއި ފިލާވަޅުތަކެއް ދަސްކޮށްދިން ހާދިސާއެކެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ޖަޒީރާ ޤައުމެއްގެ ޤައުމީ ސަލާމަތާއި ދިފާޢީ ބާރު އަބަދުވެސް ވަރުގަދަކޮށް، ޒަމާނީ ވަސީލަތްތަކުން ހަތިޔާރު އަޅައި ތައްޔާރީ ޙާލަތުގައި ބޭއްވުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ. މި ހާދިސާއަށްފަހު ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާ (އެމް.އެން.ޑީ.އެފް) ވަނީ ޒަމާނީ އައު އޮނިގަނޑުތަކަކަށް ބަދަލުކޮށް، ތަމްރީނާއި ވަސީލަތްތަކުގެ ގޮތުން އެތައް ގުނައަކަށް ހަރުދަނާކުރެވިފައެވެ.

ދެވަނަ ކަމަކީ، ޤައުމުގެ އެތެރޭގެ އެއްބައިވަންތަކަމާއި ވަފާތެރިކަމުގެ މުހިންމުކަމެވެ. އަމިއްލަ އެދުމާއި ވެރިކަމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ބޭރުގެ ކުލީ ސިފައިންނާ ގުޅިގެން ޤައުމަށް ޣައްދާރުވުމަކީ ދިވެހި ތާރީޚު ދުވަހަކުވެސް މަޢާފުނުކުރާނެ، އަދި ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައިވެސް ލަދުވެތިކަން ލިބޭނެ ޢަމަލެއްކަން މި ހާދިސާއިން ސާބިތުވެގެން ދިޔައެވެ.

ހަމައެއާއެކު، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގުޅުންތަކާއި އަވަށްޓެހި ޤައުމުތަކާ އޮންނަ ޚާރިޖީ ގުޅުމުގެ މުހިންމުކަން މި ކަމުން ހާމަވިއެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރުގެ އެދުމަށް އިންޑިޔާއިން ވެދިން އަވަސް އަސްކަރީ އެހީތެރިކަމަކީ މި ޢުދުވާން ކާމިޔާބުކަމާއެކު އަވަހަށް ނިންމާލުމަށް ލިބުނު ބޮޑު ބާރެކެވެ. ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ނޮވެމްބަރު 3 ވަނަ ދުވަސް 'ނަޞްރުގެ ދުވަސް' ގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ދައުލަތުން ކުލަގަދަކޮށް ފާހަގަކުރަނީ، މި މަތިވެރި ޢިބްރަތްތައް އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށްދީ، ޤައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި އިސްތިޤްލާލު ދިފާޢުކުރުމުގައި ފުރާނައިން ޤުރުބާންވި އަގުހުރި ޝަހީދުންގެ މަތިން އަބަދުމެ ހަނދާންކުރުމަށްޓަކައެވެ.